«چه کسی باور میکرد که یک روزی برسد که ایران یک سلاحی درست کند که آمریکا از روی آن تقلید کند؟ به عقل کسی میرسید؟ امّا این شد، این اتّفاق افتاد.» این بخشی از بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی است که در دیدار اقشار مردم به مناسبت چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایراد کردند. (۱۴۰۴/۱۱/۱۲)
اما منظور رهبر انقلاب از سلاح ایرانی که آمریکاییها از روی آن کپی زدهاند، کدام سلاح است؟ این سلاح همان پهپاد معروف «شاهد ۱۳۶» است که از آن به عنوان «پهپاد انتحاری»، «مهمات سرگردان» و «کامیکازه شکارچی» نیز نام میبرند. شاهد ۱۳۶ و گروه پهپادهای شاهد متعلق به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که در «شرکت صنایع هوایی شاهد» طراحی شده و در «شرکت صنایع هواپیماسازی ایران (هسا)» تولید میشوند. این پرندۀ پرسهزن انتحاری در اصل برای نابود کردن اهداف زمینی دشمن از راه دور طراحی شده بود که با تجهیز به هوش مصنوعی و افزایش توانمندیهای آن، برای انهدام اهداف مختلف به کارگیری شد. شاهد ۱۳۶ معجونی از فناوریهای مختلف بوده و نقش تعیین کنندهای در معادلات جنگهای مدرن بازی میکند. این پهپاد با بُرد بیش از ۲ هزار کیلومتر و حمل کلاهک جنگی ۵۰ کیلوگرم، سلاحی به غایت مخوف، نابودگر و کارآمد است که به علت سهولت تولید، هزینه پایین و قابلیت انهدام اهداف استراتژیک از محبوبیت خاصی برخوردار است.
نام شاهد ۱۳۶ به طور گسترده در جنگ میان روسیه و اوکراین بر سر زبانها افتاد و جهانی شد. نقشآفرینی شاهد در این جنگ، معادلات آن را تغییر داد و کارآمدی این سلاح نوظهور را به اثبات رساند. در عملیات غرورآفرین «وعده صادق ۱» موج وسیع پهپادهای شاهد ۱۳۶ سامانههای پدافند هوایی چند لایه اسرائیل را اشباع و با اختلال روبرو ساخته و ضربات مهلکی به رژیم صهیونیستی وارد آوردند. در عملیاتهای «وعده صادق ۲ و ۳» شاهد با ورود به میدان همآوردی و اثبات تواناییهای خود، چشم جهانیان را به خود خیره کرد و نام خود را در صدر جنگآورهای چالاک، موثر و ارزان قیمت به ثبت رساند. کارآرایی شاهد در نفوذ به سامانههای پدافندی پیشرفته و هدفگیری زیرساختهای حیاتی، آن را به ابزاری استراتژیک تبدیل کرد که قادر است ارتشهای پیشرفته را به چالش کشیده و با مشکلات جدی مواجه سازد.
پس از اینکه شاهد از میدانهای مختلف نبرد با سربلندی بیرون آمد، کپیبرداری از آن در دستور کار کشورهای مختلف قرار گرفت. ترکیه پهپاد انتحاری «عذاب»، چین پهپاد انتحاری «آفتاب گردان ـ ۲۰۰» و روسیه پهپاد انتحاری «گران ـ ۲» را با مهندسی معکوس و اقتباس از شاهد ۱۳۶ تولید کردند. روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی با عنوان: «هر کشوری میخواهد پهپاد مرگبار شاهد را کپی کند.» نوشت: «شاهد ۱۳۶ به الگویی تازه برای ارتشهای جهان تبدیل شده است.» آمریکا بزرگترین تولیدکننده جنگافزارهای نظامی جهان نیز از این قافله عقب نماید. ترامپ از کرسی تکبر به زیر آمد و از شرکتهای آمریکایی خواست تا پهپادهایی در تراز شاهد ۱۳۶ تولید کنند. تولید سامانه تهاجمی رزمی بدون سرنشین کمهزینه (Low-cost Uncrewed Combat Attack System) با نام اختصاری (لوکاس: LUCAS) حاصل این درخواست بود. لوکاس از خانوادۀ پهپادهای انتحاری و کپی پهپاد شاهد ۱۳۶ بود که با افتخار توسط «شرکت آمریکایی اسپکتروُرکس» مهندسی معکوس و تولید شد و سنتکام، نخستین اسکادران آن را با عنوان «گروه ضربت ضربه عقرب» در خاورمیانه ایجاد کرد. اسپکترورکس همچنین اعلام کرد که نسخۀ آزمایشی پهپاد «افالام ـ ۱۳۶» را بر اساس شاهد ـ ۱۳۶ میسازد و قافلۀ کپیبرداری از شاهد ۱۳۶ همچنان ادامه دارد.
شاهد به عنوان یک پرندۀ انتحاری و مهاجم بیرقیب، غرورآفرین، افتخارآمیز و قابل مباهات است، اما دامنۀ آثار فرهنگی، روحی و روانی آن ارزشی فراتر از خودش دارد. چرا که شاهد برای ملت ایران و امت اسلامی یادآور تمدنی است که در آن پیشتاز جهان بودند و بشریت از یافتههای علمی آنها ارتزاق میکردند. شاهد نماد و سمبل شعار «ما میتوانیم» خمینی کبیر برای رسیدن به آن تمدن بزرگ است. تمدنی که یک بار تجربه شده و میتواند دوباره تکرار شود.