نامه به عثمان بن حنیف انصاری

🔸 سلام بفرمایید.

🔹 حاج آقا ماجرای نامه امام علی (ع) به «عثمان بن حنیف انصارى اوسی» چه بود؟
🔸 عثمان کارگزار امام و فرماندار «بصره» بود و این نامه در ملامت او نوشته شده است. عثمان دعوت مهمانى سرمایه‌دارى از مردم بصره را پذیرفت، به سوى آن شتافت، خوردنى‌هاى رنگارنگ و کاسه‌هاى پر از غذا تناول کرد، در حالی که فقرای شهر از آن محروم بوده و تنها ثروتمندانشان اطمام می‌شدند. در این مهمانی خوردنی‌ها و نوشیدنی‌های حرام یا آلات قمار وجود نداشت، اما حضور عامل حکومت در آن، روح امام را به درد آورده و فشرد.

🔹 محور اصلی این نامه چه بود؟
🔸 دو مقوله آسیب‌شناسی اشرافی‌گری و راهکارهای مقابله با آن در ساحت مسئولان حکومتی محور اصلی این نامه است.

🔹 نامه دارای چه مضامینی است؟
🔸 نامه از مضامینی بسیار عالی و روح‌نوازی برخوردار بوده و به نوعی فوّران درد انسانیت است. توصیه به تقوا و پارسایی، توجه به الگوهای صالح، وارستگی از دنیا و معادباوری و اشاراتی به احوالات دوستان خدا از جمله درون مایه‌های این نامه جان‌پرور است که تنها می‌تواند از یک روح معنوی، مواج، بزرگ، دردمند و ستایش‌برانگیز صادر شود.

🔹 مهمترین فرازهای این نامه کدام است؟
🔸 همه ابعاد این نامه مهم و ارزشمند است، اما بخش‌هایی که در آن امام به خود می‌پردازد از برجستگی‌ خاصی برخوردار است. امام می‌نویسد: «سوگند به خدا من از دنیاى شما طلا و نقره‌اى نیندوخته و از غنیمت‌هاى آن چیزى ذخیره نکرده‌ام، بر دو جامه کهنه‌ام جامه‌اى نیفزودم و از زمین دنیا حتى یک وجب در اختیار نگرفتم و دنیاى شما در چشم من از دانه تلخ درخت بلوط ناچیزتر است. آرى از آنچه آسمان بر آن سایه افکنده «فدک» در دست ما بود که مردمى بر آن بخل ورزیده و مردمى دیگر سخاوتمندانه از آن چشم پوشیدند و بهترین داور خداست. مرا با فدک و غیر فدک چه کار، در حالى که جایگاه فرداى آدمى گور است که در تاریکى آن، آثار انسان نابود و اخبارش پنهان مى‌گردد. گودالى که هرچه بر وسعت آن بیفزایند و دست‌هاى گورکَن فراخش نماید، سنگ و کلوخ آن را پر کرده و خاک انباشته رخنه‌هایش را مسدود کند. من نفس خود را با پرهیزکارى مى‌پرورانم تا در روز قیامت که هراسناک‌ترین روزهاست در أمان و در لغزشگاه‌هاى آن ثابت قدم باشد.»

🔹 چه فرازهای دیگری با این مضامین وجود دارد؟
🔸امام در این سیاهه می‌نویسد: «من اگر مى‌خواستم، مى‌توانستم از عسل پاک و از مغز گندم و بافته‌هاى ابریشم، براى خود غذا و لباس فراهم آورم، امّا هیهات که هواى نفس بر من چیره گردد و حرص و طمع مرا وادارد که طعام‌هاى لذیذ برگزینم، در حالى که در «حجاز» یا «یمامه» کسى باشد که به قرص نانى نرسد و یا هرگز شکمى سیر نخورد، یا من سیر بخوابم و پیرامونم شکم‌هایى که از گرسنگى به پشت چسبیده و جگرهاى سوخته وجود داشته باشد، یا چنان باشم که شاعر گفت: «این درد تو را بس که شب را با شکم سیر بخوابى و در اطراف تو شکم‌هایى گرسنه و به پشت چسبیده باشند.» آیا به همین رضایت دهم که مرا امیرالمؤمنین خوانند و در تلخى‌هاى روزگار با مردم شریک نباشم و در سختى‌هاى زندگى الگوى آنان نگردم. آفریده نشده‌ام که غذاهاى لذیذ و پاکیزه مرا سرگرم سازد، چونان حیوان پروارى که تمام همّت او علف و یا چون حیوان رها شده که شغلش چریدن و پر کردن شکم بوده و از آینده خود بى‌خبر است.»

🔹 امام به چه چیز دیگری می‌پردازد؟
🔸 در فرازی از این نامه که رَشحه در جان انسان می‌افکند، آمده است: «چنان نفس خود را به ریاضت وادارم که به یک قرص نان، هرگاه بیابم شاد شود و به نمک به جاى نان خورش قناعت کند و آنقدر از چشم‌ها اشک ریزم که چونان چشمه‌اى خشک در آید و اشک چشمم پایان پذیرد. آیا سزاوار است که چرندگان فراوان بخورند و راحت بخوابند و گله گوسفندان پس از چرا کردن به آغل رو کنند و على نیز همانند آنان از زاد و توشه خود بخورد و استراحت کند، چشمش روشن باد که پس از سالیان دراز، چهارپایان رها شده و گلّه‌هاى گوسفندان را الگو قرار دهد.»

🔹 ممنون حاج آقا