صنایع دانشبنیان، فناوریهای جدیدی هستند که بر پایۀ علوم جدید ساخته میشوند و در واقع آیندۀ توسعۀ فناوریها در جهان را تشکیل میدهند. یکی از این فناوریها، فناوری فضایی است. کشورهای پیشرفته برای گسترش سفرهای فضایی به سیارات جدید و خصوصا مریخ و استفاده از منابع سیارات در حال برنامهریزی هستند. از میان ۱۹۵ کشور در جهان، فقط ۱۱ کشور دارای فناوری پرتاب ماهواره به فضا هستند، که مرحلۀ مورد نیاز برای رسیدن به فناوری ارسال انسان به فضا و اکتشافات فضایی است. همچنین تنها شش کشور در جهان تاکنون موفق شدهاند به فضای خارج از جو موجود زنده بفرستند به نحوی که موجود زنده سالم به زمین برگردد. پس از انقلاب، با فعالیتِ گستردۀ دانشمندان هوافضای کشور، ایران، هم در میان ۱۱ کشور دارای فناوری پرتاب ماهواره به شکل بومی قرار دارد، و هم در میان شش کشوری که با موفقیت موجود زنده به فضا پرتاب کرده و به زمین برگرداندهاند.
اما یکی از دیگر حیطههای صنعت دانشبنیان که ایران در آن پیشتاز است، صنعت هستهای است. در این صنعت، که آیندۀ انرژی کشورهای جهان را شکل میدهد و از آن در زمینههای دیگری همچون پزشکی، کشاورزی و صنعت نیز بهره گرفته میشود، در سراسر جهان، پیش از این فقط ۱۳ کشور وجود داشتند که فناوری چرخۀ کامل سوخت هستهای یعنی از مرحلۀ اکتشاف اورانیوم تا استخراج آن از معدن، تولید کیک زرد و تبدیل آن به گاز یو.اف.۶ را در اختیار داشتند. ایران چهاردهمین کشور دنیاست که این فناوری را با توان دانشمندان و متخصصین داخلی به دست آورده و اینک چرخۀ کامل سوخت هستهای را در اختیار دارد.
یکی دیگر از حیطههای صنعت دانشبنیان، حیطۀ سلولهای بنیادی است. سلولهای بنیادی برای تولید اعضای بدن و شبیهسازی ژنتیکی موجودات استفاده میشود. متخصصین ایرانی از پیشگامان حیطۀ سلولهای بنیادی در جهان هستند. در سطح جهانی ایران بعد از آمریکا رتبۀ دوم گسترش و تحقیقات دانش سلولهای بنیادی را بهعهده دارد و پس از ایران، کشورهای کرۀ جنوبی، استرالیا، چین و اسپانیا قرار دارند. همچنین در سال ۱۳۹۶ ایران از نظر تولیدات زیست فناوری در رتبۀ ۱۳ جهان و در رتبۀ نخست منطقه قرار گرفت. تولیدات زیستفناوری شامل محصولاتی تکنولوژیک است که از طریق دانش زیستشناسی و شناخت ارگانیسمهای زنده توسعه مییابد.
به جز این سه حیطۀ اصلی صنایع دانشبنیان، حیطههای دیگری نیز هستند که دانشمندان ایرانی در آن زمینهها در حال پیشرفت هستند. در صنعت نانوتکنولوژی ایران رتبۀ ششم جهانی را در اختیار دارد و در آینده یکی از کشورهای مطرح در زمینۀ فناوری نانو است. این پیشرفتها محصول رشد علمی ایران است که از سال ۱۳۷۴ تاکنون، از نظر میزان رشد علمی، رتبۀ اول جهان را در اختیار دارد. در رشتههای کامپیوتر، ریاضیات و پزشکی، ایران در میانِ بیست کشور برتر دنیا قرار دارد و این پیشرفتها در حال تغییر چهرۀ صنعت در ایران هستند.
