علم ناقص

• سلام بفرمایید.
• حاج آقا نظر اسلام در مورد «علم» چیست؟
• علم یکی از مقدسات عالم و حداقل از مقدسات بشریت است. هیچ کس حتی نادان‌‌ترین انسان‌ها هم در شرافت و تقدس علم تردید نمی‌کند. اسلام به شرافت علم گواهی داده و اهمیت زیادی برای آن قائل شده است. آیات و روایات دینی پر است از احترام به علم و تشویق به آموختن آن.
• علم چه تفاوتی با فضیلت‌های دیگر دارد؟
• فرق اساسی علم با فضیلت‌های دیگر در این است که کم و زیاد فضیلت‌های دیگری مانند عفت، تقوا، شجاعت، غیرت و طهارت نفس مجموعا خوب است، مگر اینکه تغییر کرده و مثلًا شجاعت به تهوّر تبدیل شود. اما علم کمش مضر و زیادش خوب است. غزالی می‌گوید: «هر چیزی وجود ناقصش بهتر است از عدم محض، مگر علم.»
• چرا علم ناقص مضر است؟
• چون از یک سو تولید نخوت و غرور می‌‌کند و از سوی دیگر منطق عامیانه تقلید را از انسان گرفته و منطق صحیحی به دستش نمی‌دهد.
• اما این فقط علم نیست که موجب غرور می‌شود، ثروت و قدرت هم موجب غرور می‌شوند.
• تکبر و غرور ثروت و قدرت از زیادی آنها ناشی می‌شود، بدین صورت که زیادی ثروت و قدرت انسان را به جنون واداشته و او را به طغیان و فساد می‌کشاند، اما تکبر و غرور علم از کمی آن نشات می‌گیرد. لذا نداشتن علم از داشتن ناقص آن بهتر است، چون علم ناقص جنون‌آور و مست‌کننده است و موجب تکذیب‌ حقایق می‌شود.
• مگر منطق عامیانه از جهل ناشی نمی‌شود؟
• چرا، اما عوام مطلق می‌داند که نمی‌داند، لذا به عالم رجوع کرده و تسلیم او می‌شود، ولی عالم ناقص نمی‌داند و خیال می‌‌کند که می‌داند و ناچار گرفتار نوعی جهل مرکب‌‌ می‌شود. یعنی نمی‌داند و نمی‌داند که نمی‌داند. علم ناقص منطق تقلید را از انسان می‌گیرد، اما منطق تحقیق به او نمی‌دهد و انسان را در بلاتکلیفی رها می‌کند.
• آیا مکاتب بشری که بطلانشان در گذر زمان ثابت شده است، حاصل علم ناقص است؟
• بله، مثلا مادیگری نه معلول جهل مطلق است و نه معلول علم کامل و صحیح، بلکه معلول علم ناقص است. کسانی که چند فرمول ناقص یا درست از فیزیک، شیمی، تاریخ طبیعی، تشریح و فیزیولوژی خوانده‌اند، تصور می‌‌کنند همه حقایق هستی را با این مقیاس‌ها می‌‌توان تبیین کرد. این است که قرآن کریم می‌فرماید: «وَ قُلْ رَبِّ زِدْنِی عِلْماً» یعنی بگو: پروردگارا! علم مرا افزون کن.
• ممنون حاج آقا