فدک

🔸 سلام بفرمایید.

🔹 حاج آقا سرزمین «فدک» کجاست؟
🔸 قریه فدک سرزمین آباد و حاصلخیزى بود که در نزدیکى «خیبر» قرار داشت و فاصله آن با «مدینه» حدود ۱۴۰ کیلومتر بود. فدک پس از دژهاى خیبر محل اتّکاى «یهودیان حجاز» به شمار مى‌رفت.

🔹 سرزمین فدک چگونه فتح شد؟
🔸 پیامبر اکرم (ص) پس از در هم شکستن یهودیان در خیبر و «وادى القرى» و «تیما»، خلأ بزرگى را که در شمال مدینه احساس مى‌شد با نیروى نظامى اسلام پُر کرد و براى پایان دادن به قدرت یهود در این سرزمین که کانون خطر و تحریک علیه اسلام و مسلمانان بود، سفیرى به نام «محیط» را نزد سران فدک فرستاد. «یوشع بن نون» که ریاست دهکده فدک را بر عهده داشت، صلح و تسلیم را بر نبرد ترجیح داد و ساکنان آنجا متعهد شدند که نیمى از محصول هر سال را در اختیار رسول خدا (ص) قرار دهند و از آن پس زیر لواى اسلام زندگى کنند و بر ضدّ مسلمانان دست به توطئه نزنند. حکومت اسلام نیز متقابلاً تأمین امنیت منطقه آنان را متعهّد شد و بدین وسیله فدک بدون جنگ فتح گردید.

🔹 فدک چگونه به حضرت فاطمه (ع) رسید؟
🔸 در اسلام سرزمین‌هایى که از طریق جنگ و نبرد نظامى گرفته شود، متعلّق به عموم مسلمانان است و اداره آن به دست حکّام شرع می‌باشد. ولى سرزمین‌هایى که بدون جنگ و نبرد نظامی در اختیار مسلمانان قرار گیرد، مربوط به شخص پیامبر (ص) و امام پس از اوست و باید طبق قوانین اسلام در موارد خاصى مصرف شود که یکى از آنها تامین نیازمندی‌هاى مشروع و آبرومند نزدیکان پیامبر (ص) و امام (ع) است. رسول خدا (ص) طبق این اصل و به استناد نزول آیه‌ای از قرآن کریم، فدک را به دختر خود حضرت فاطمه (ع) واگذار کرد.

🔹 کدام آیه قرآن بر این موضوع دلالت دارد؟
🔸 آیه ۲۶ سوره اسراء می‌فرماید: «وَ آتِ ذَا الْقُرْبىٰ حَقَّهُ وَ الْمِسْکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ‌» یعنی حقّ خویشاوندان و مساکین و در راه ماندگان را بپرداز. کلیه مفسّران شیعه و سنّى اتفاق نظر دارند که این آیه در حقّ نزدیکان و خویشاوندان پیامبر (ص) نازل شده است و دختر آن حضرت و فرزندان او بهترین مصداق (ذَا الْقُرْبىٰ‌) هستد. این موضوع در میان مسلمانان از چنان شهرتی برخوردار بود که وقتى که مرد شامى از امام سجاد (ع) خواست که خود را معرفى کند، آن حضرت براى شناساندن خود به شامیان آیه فوق را تلاوت کرد و مرد شامى در حالى که سر خود را به عنوان تصدیق حرکت مى‌داد، به آن حضرت گفت: به سبب نزدیکى و خویشاوندى خاصّى که با آن حضرت دارید، خدا به پیامبر (ص) خود دستور داده که حقّ شما را بدهد.

🔹 چرا پیامبر (ص) فدک را به دختر خود بخشید؟
🔸 تاریخ گواه زندگى زاهدانه پیامبر (ص) و اهلبیت (ع) اوست. آنان هیچگاه به دنیا وابسته و دلبسته نبودند، از این رو دلایل دیگری موجب بخشش فدک به فاطمه (ع) شد که عبارت بودند از: زمامدارى مسلمانان پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) طبق تصریحات مکرّر آن حضرت، با امام علی (ع) بود و این مقام و منصب به هزینه سنگینی نیاز داشت. امام براى اداره امور وابسته به خلافت مى‌توانست از درآمد فدک به نحو احسن استفاده کند. دودمان پیامبر (ص) که مظهر کامل آن یگانه دختر وى و نور دیدگانش حسنین (ع) بودند، پس از رحلت پیامبر (ص) باید به صورت آبرومندى زندگى کرده و حیثیت رسول خدا (ص) و خاندانش را حفظ می‌کردند. تأمین این منظور از جمله علل بخشش فدک به فاطمه (ع) بود. رسول خدا (ص) مى‌دانست که گروهى به دلیل اینکه بستگان‌شان در میادین جهاد با شمشیر امام علی (ع) کشته شدند، بغض و کینه آن حضرت را در دل دارند، از این رو براى زدودن این کینه‌ها و دلجویی از آنها بخشش‌های مالی امام (ع) به آنها کارساز بود که این مهم با درآمد فدک ممکن می‌شد. همچنین کمک به تهیدستان، بینوایان، درماندگان و … از جمله علل بخشیدن فدک به فاطمه (ع) بود.

🔹 محدوده فدک چقدر است؟
🔸 به طور مسلم قریه فدک بخشی از خیبر بوده و از گستردگی چندانی برخوردار نبوده است، اما امام موسى بن جعفر (ع) درباره حدود مرزى فدک مى‌فرماید: «فدک از یک طرف به «عدن»، از طرف دوم به «سمرقند»، از جهت سوّم به «آفریقا» و از جانب چهارم به دریاها، جزیره‌ها و «ارمنستان» محدود مى‌شود.» مقصود امام (ره) این است که نه تنها سرزمین فدک از اهلبیت پیامبر (ص) گرفته شد، بلکه آنان از حق حکومت بر ممالک پهناور اسلامى نیز محروم شدند.

🔹 ممنون حاج آقا