در سالهای قبل از انقلاب، از هر ۱۰۰۰ تولد، ۱۱۱ نوزاد در ایران فوت میکردند. به این شاخص میگویند شاخص «مرگ و میر نوزادان» که یکی از آمارهای اصلی در شناخت وضعیت سلامت عمومی یک جامعه هست. در سال ۱۳۹۵ اما این تعداد به حدود ۱۰ نوزاد در ۱۰۰۰ نوزاد رسیده است.
در جهان، میانگین این آمار، ۳۱ مرگ در هر ۱۰۰۰ تولد است و در غرب آسیا ۲۰ مرگ در هر ۱۰۰۰ تولد. یعنی آمار ایران از وضعیت فاجعهبار دوران پیش از انقلاب در این زمینه تا سال ۱۳۹۵ حتی از میانگین جهانی و منطقهای نیز بهتر شده است. اما آمار مرگ کودکان در هنگام تولد، تنها شاخصۀ سلامتی در کشورها نیست. یکی دیگر از شاخصهها، مرگ و میر کودکان زیر ۵ سال است. در دوران پهلوی، از هر هزار تولد زنده، ۱۷۴ کودک، پنج سالگی خود را نمیدیدند. اما این آمار تا سال ۱۳۹۵ به ۳۶ کودک کاهش پیدا کرده است. شاخصۀ دیگر سلامتی اما مرگ و میر مادران در هنگام بارداری و زایمان است. در دوران پهلوی، از هر ۱۰۰ هزار مادر، ۲۴۵ نفر در مراحل زایمان و بارداری جان خود را از دست میدادند. اما در سالهای پس از انقلاب تا ۱۳۹۵ این آمار به ۲۰ نفر در ۱۰۰ هزار نفر رسیده است.
در نهایت، امید به زندگی مردان که در دوران پهلوی حدود ۵۶ سال بود حالا ۷۲ سال شده و امید به زندگی زنان که در دوران پهلوی ۵۷ سال بوده حالا ۷۶ سال شده است که رتبه ایران در جهان، جزء شاخصترین کشورها از نظر پیشرفت امید به زندگی به شمار میآید.
اما یکی از عوامل موثر در بهبود وضعیت سلامت مردم، افزایش تعداد پزشکان است. سال ۱۳۵۶ در کشور جمعا ۱۴ هزار و ۷۰۰ پزشک وجود داشت که ۹۴۴۱ نفر از آنان پزشکان عمومی بودند و ۵۲۵۹ نفر هم پزشک متخصص. به علت کمبود پزشک در آن سالها کشور مجبور بود از خارج پزشک وارد کند. اما بعد از انقلاب، تعداد پزشکان به ۲۷ هزار و ۱۲۲ نفر تا سال ۱۳۹۰ افزایش پیدا کرده بود و ۱۲۲۱ نفر هم پزشک متخصص وجود داشته است. از نظر آموزش پزشکی نیز پیش از انقلاب کل دانشکدههای پزشکی کشور ۷ دانشکده بود که در دل دانشگاههای دیگر قرار داشت. بعد از انقلاب اما ۴۰ دانشگاه مستقل علوم پزشکی به وجود آمده است که در سراسر کشور به تربیت دانشجو در رشتههای مختلف مرتبط با بهداشت و درمان میپردازند. ایران امروز برخلاف دوران پهلوی از نظر تعداد چشمپزشک و متخصص مغز و اعصاب، رتبۀ اول غرب آسیا را دارد .
اما از نظر میزان تختخواب یا ظرفیت پذیرش بیمار، قبل از انقلاب مجموع این ظرفیت ۵۶ هزار نفر بود اما تا ۱۳۹۰ این ظرفیت به ۱۰۳ هزار و ۳۶۵ تختخواب رسیده است. اما بیشترین کار در روستاها انجام شده است. سال ۱۳۵۶، هزار و پانصد مرکز بهداشت و درمان روستایی وجود داشت اما این تعداد فقط تا سال ۱۳۹۰ تقریبا به ۲۹۱۴ مرکز بهداشت و درمان روستایی رسیده است.
از نظر داروسازی هم پیش از انقلاب، تنها ۲۵ درصد نیاز دارویی کشور در داخل کشور تولید میشد و ۷۵ درصد باقیمانده از خارج میآمد. اما پس از انقلاب داروسازی نیز ناگهان رشد کرد و حالا ۹۵ درصد داروهای مورد نیاز کشور در داخل کشور تولید میشود و فقط ۵ درصد داروهای بسیار خاص است که از خارج وارد میشود. شرکتهای بیمهای هم از ۱۲ شرکت به ۲۸ شرکت افزایش پیدا کردهاند و جمعیت تحت پوشش بیمۀ درمانی که در سال ۱۳۵۶ فقط یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر بودهاند بعد از انقلاب بیش از ۳۶ برابر شده و به ۶۵ میلیون نفر رسیده است.
پیشرفتهای ایران در زمینۀ تحقیقات پزشکی و رویان نیز در جهان زبانزد است و چشمانداز آینده نشان میدهد که با گسترش پژوهشکدهها و اختراعات پزشکی، ایران مقصد توریسم درمانی در منطقه خواهد بود.
