شاخص توسعۀ انرژی، اسم یک فرمول اندازهگیری جهانی است که قرار است میزان اثرگذاری انرژی در کشورها در جهت توسعۀ انسانی آنها را اندازه بگیرد. یعنی اینکه کشورها تا چه اندازه توانستهاند از انرژی برای بهتر کردنِ زندگی مردم استفادۀ حداکثری را بکنند. این شاخص را آژانس بینالمللی انرژی یا IEA طراحی کرده است. چهار عنصر مهمی که این شاخص اندازه میگیرد، میانگین مصرف انرژی تجاری، میانگین مصرف برق مسکونی، سهم سوختهای مدرن و در نهایت سهم جمعیتِ دارای دسترسی به برق است. بنا به اعلام آژانس بینالمللی انرژی، جمهوری اسلامی ایران توانسته رتبۀ دوم شاخص توسعۀ انرژی در سراسر جهان را به دست بیاورد.
مقایسۀ وضعیت برقرسانی در ایران پیش از انقلاب و پس از انقلاب میتواند ابعاد این تحول را روشن کند. در سالهای پیش از انقلاب، فقط ۴۳۵۰ روستا در سراسر کشور برق داشتند. بعد از انقلاب اما در اتفاقی بیسابقه ۹۹ درصد جمعیت روستایی در ۵۲ هزار و ۵۲۰ روستا صاحب برق شدند؛ عددی که ۱۲ برابر تمام دوران پیش از انقلاب بوده است. همچنین پس از انقلاب، برای اولین بار بود که تمام شهرهای ایران صاحب برق میشدند.
البته همه چیز فقط انرژی برق نیست. در زمینۀ گازرسانی نیز همین مساله وجود داشت. با اینکه گاز در همان دوران مظفرالدین شاه قاجار کشف شد، اما دولتمردان ایران تا سال ۱۳۴۴ به فکر استفاده از آن نیفتادند. تازه بعد از آن نیز نه تنها در روستاها که حتی در شهرها هم گاز توزیع نشد. در سراسر ایران فقط ۵۰ هزار خانه و آن هم در ۵ شهر کشور گاز طبیعی داشتند. اما در سالهای پس از انقلاب، میزان گازرسانی از ۵۰ هزار خانوار به ۱۴ میلیون خانوار افزایش پیدا کرد یعنی ۲۸۰ برابر بیشتر شد. همچنین برای اولین بار بود که به روستاها نیز گاز داده شد و اینک بیش از ۱۰ هزار روستا دارای گاز هستند.
ایران همچنین توانسته از گاز به عنوان سوخت خودرو نیز بهره بگیرد و به این ترتیب از محیط زیست و سلامت شهروندان نیز پاسداری کند. سال ۱۳۸۰، ایران با دو میلیون و ۸۶۰ هزار خودرو گازسوز، رتبۀ اول در ناوگان خودروهای گازسوز جهان را در اختیار داشت و هنوز هم یکی از کشورهای عمده در زمینۀ خودرو گازسوز به شمار میآید.
نحوۀ استفاده از انرژی در ایران بعد از انقلاب، شیوۀ زندگی مردم را متحول کرده است؛ این همان چیزی است که شاخص توسعۀ انرژی در پی کشف و اندازهگیری آن است.
